հեքիաթ

Եզը, կովը և շունը վիճում էին միմյանց հետ և ամեն մեկը պնդում էր, թե՝ մեր տերը ամենից շատ ինձ է սիրում:

-Իհարկե նա ինձ ամենքիցդ շատ է սիրում,- ասում է եզը և գիտե՞ք ինչու համար: Նրա համար, որ ես եմ նրա արորն ու տափանը քաշում, ես եմ նրա համար անտառից փայտ բերում: Նա ինձ է լծում սայլին և իր ցորենը տանում ջաղաց, այնտեղ ալյուր շինում. հետո էլի ես եմ տանում քաղաք, ուր նա ծախում է այդ ալյուրը և իր տան համար առևտուր անում,երեխանց համար հագնելիք առնում: Ուրեմն, դուք ի՞նչ եք կարծում, ես որ չլինեի, նա ինչպե՞ս կարող էր ապրել:

-Այդ ճշմարիտ ես ասում,- ասաց կովը:- Բայց մեր տերն ինձ ամենքիցդ ավելի է սիրում, այդ նրա համար է, որ նա իմանում է, թե քեզ նման աշխատասեր ու ժրաջան եզնուկին ես եմ պահել մեծացրել: Այս մեկ: Մեկ էլ որ՝ նրա գերդաստանը իմ կաթով եմ պահում: Այն մածունն ու կարագը, այն սերն ու կաթը, այն եղն ու պանիրը, այն տաք-տաք թանե սպասը, որ ամեն օր խպշտում են, ո՞ւմ տվածն է: Տեսնո՞ւմ եք ուրեմն,

Ավելին...  

Ժամանակով մի ջրաղացպան է լինում: Էս ջրաղացպանը որոշում է մի էշ առնել, որ ամեն շաբաթ էշին նստած գնա քաղաքի շուկան:Որոշում է ու առնում: Էշն իր համար հանգիստ ապրում էր: Շաբաթվա մեջ միայն մի օր էր աշխատում՝ շաբաթ օրը: Հենց որ շաբաթը գալիս էր՝ էշը ջրաղացպանին ու նրա աղջկան տանում էր քաղաք, իսկ իրիկունը, նրանց շալակած, նորից վերադառնում էր գյուղ: Դա շատ հեշտ ու հանգիստ կյանք էր:

Ախոռում էշը մի ընկեր ուներ՝ մի նիհար, խեղճուկրակ եզ: Էս խեղճ անասունի կյանքն էլ մի կյանք չէր, դեռ ավելի դժվար էր: Ամեն օր, լույսը չբացված, եզը գյուղից դուրս էր գալիս, գնում ջրաղացպանի արտերը վարում, մութն ընկնելուն պես, հոգնած-ջարդված իրեն մի կերպ ախոռ էր գցում, վեր ընկնում: Ու եզն անընդհատ սրտնեղում էր աշխարհքի բանից, անարդարությունից, աշխատանքի անհավասար բաժանումից: Մի օր էլ նա էշին ասում է.

- Դու շատ բախտավոր էշ ես, դու քո գլխի տերն ես. ցերեկը պառկում ես, իրիկունը քո քեֆին ման ես գալիս, իսկ իմ հալը  հալ չի. արևի տակ աշխատացնում են, անձրև է գալիս՝ աշխատացնում են,

Ավելին...  

Հին ժամանակներում այսպես էր. երբ հայրը ծերանում էր` որդին նրան տանում-թողնում էր անտառի խուլ թավուտում...

Եվ ահա մի անգամ որդին հորը տարավ թավուտ: Հորը խղճում էր, նրան շատ էր սիրում, բայց ի՜նչ կարող էր անել, կարգն այդպես էր: Չտանես` մարդիկ ձեռ կառնեն, կասեն հնոց սովորությունները չի հարգում, դեռ գյուղից էլ դուրս կհանեն...

Տղան տխուր քշում էր սայլը: Ճանապարհին հայրն ասաց.

-Զավա՛կս, մի՞թե դու ինձ` տկար ծերուկիս, մենակ կթողնես անտառում:

Որդին մատծմունքի մեջ ընկավ, արցունքը սրբեց` ասաց.

-Ո՛չ, հայրի՛կ, չեմ թողնի, բայց գոնե ի տես մարդկանց հարկավոր է այդպես անել: Գիշերը

Ավելին...  

Հայր Բոնամին գիտեր-չգիտեր, ընդամենը մի հեքիաթ գիտեր: Ամեն օր նա այդ հեքիաթն էր պատմում և այնքան էր պատմել, որ բոլորս արդեն անգիր էինք արել: Հեքիաթը որսորդների մասին էր և այնքան զվարճալի էր, որ լսողը ծիծաղից թուլանում էր:

Ահա այդ հեքիաթը.

Լինում են, չեն լինում, երկու որսորդ են լինում: Օրերից մի օր, սովորականի պես, շներին առաջ են անում ու գնում որսի: Էս շներից մեկը սատկած է լինում, մյուսի բերանում էլ իսկի շունչ չի լինում:

Գնում են, գնում, հասնում են մի անտառ: Էս անտառում ոչ ծառ է լինում, ոչ էլ թուփ: Հանկարծ դիմացի թփից մի նապաստակ է դուրս գալիս, կանգնում որսորդների առաջ, բայց սրանք ոչ մի նապաստակ էլ չեն տեսնում: Թր՜ըխկ, թր՜ըխկ... Կրակում են, նապաստակին սպանում, ուրախանում:

Ու շվարում կանգնում են. չգիտեն, թե ինչ անեն:

- Հասկացա՜, - բացականչում է նրանցից մեկը: - Հրե՜ն, էն դղյակը տեսնո՞ւմ եք, գնանք այնտեղ:

Գնում են: Մոտենում են թե չէ՝ տեսնում են դղյակի պատերի բոլոր քարերը դես ու դեն են շաղ տված. դղյակ մի ասա, մի

Ավելին...  

Գավառամասի մի ոստիկանի մոտ մի աղվես էր ծառայում: Նա իր ծառայությունը լավ էր կատարում. բոլոր հարևանների հավանոցները մաքուր մաքրում էր, հավերը ճաշին իր պետին էր տանում:

Ոստիկանը, ի՜նչ խոսք, շատ էր սիրում իր հավատարիմ ծառայողին:

Մի օր նա աղվեսին ասաց.

-Քո լավ ծառայության համար ինչ ուզես` կտամ:

Աղվեսը մտածեց, մտածեց` որոշեց ոստիկանի զանգը խնդրել: Այդ զանգից վախենում էին բոլորը` մեծ, թե փոքր:

Որոշեց` ասաց.

-Տե՛ր իմ, ի՛նձ տուր քո զանգը: Ուզում եմ, որ ինձանից էլ բոլորը վախենան, ինչպես քեզանից են վախենում:

-Լա՛վ,- ասաց ոստիկանը,- զանգը կտամ, միայն թե տե՛ս, հա՛, չկորցնես և ոչ մեկին չտաս, թե չէ կաշի՜դ կքերթեմ:

-Չե՛մ կորցնի,- ասաց աղվեսը:

Զանգն առավ` գնաց աշխարհ ման գալու:

Ի՜նչ հեշտ ու հանգիստ է զանգով  ապրելը. հենց զանգահարում ես` ամենքը փախչում են քեզանից. ինչքան

Ավելին...  

Լինում ա չի լինում մի վաճառական։

Սրան ունենում ա մի կնիկ։ Սրանք շատ հարուստ են լինում ու շատ էլ սիրով են ապրում։

Ամա, օրվա մի օրը էս վաճառականը, որ էլի իրա գործերով ուրիշ քաղաք ա գնում, ետ ա գալի տուն՝ իմանում ա, որ կնիկը սիրեկան ա պահել։

—Իմ կնիկը էդ բանը չի անի,— ասում ա,— Լինելու բան չի։ Էստեղ չար լիզու ա խառը։

Համա էլ ու՜ր։ Պապս կասեր՝ աչքի տեսածը հաստատ ա, քանց ականջի լսածը։ Իրա աչքովը տեսնում ա, որ կնիկը սիրեկան ունի։

Դե, ինքը անունով, պատվով մարդ, ո՞նց դիմանար։ Կնկանը դուրս ա անում տանից։

Անց ա կենում մի առ ժամանակ, էս վաճառականը տեսնում ա, որ տունը՝ առանց տանտիրուհու՝ տուն չի։ Ամեն բանի համն ու լազաթը կորել ա։ Ի՞նչ անի։ Մեկ պսակվողն ա փոշման, մեկ՝ չպսակվողը։ Համ էլ ասված ա՝ մենակությունը

Ավելին...  

Խիտ անտառում կողք-կողքի երկու սկյուռ են ապրելիս լինում, երկուսն էլ փափկամազիկ, երկուսն էլ լավիկ ու ժիր, բայց արի ու տես, որ բոլորովին տարբեր բնավորություն են ունենում: Սկյուռներից մեկը օրնիբուն աշխատում է, կաղին, ընկույզ և սունկ է հավաքում, բերում իր փչակը, ձմռան պաշար պատրաստում: Մյուսն իր համար անհոգ ապրում է, առավոտից իրիկուն արածն այն է լինում, որ ծառից ծառ է ոստոստում, թռչնակներին իրենց բներում վախեցնում կամ էլ անգործ նստում է մի ճյուղի և անտառով մեկ սուլում: Ուտել է ուզում` հոգ չէ, ամառ է,- անտառը լիքը բարիք. կաղին, ընկույզ, ելունդ, արմտիք, մի քիչ սրանից, մի քիչ նրանից, և կշտանում է, հետո նորից ուրախ, անհոգ ոստոստում: Այդպես է նա անցկացնում ողջ ամառը:

Մյուս սկյուռը, որը աշխատասեր է լինում, խելացի, ամռան ընթացքում իր փչակը լցնում է ամեն տեսակի բարիքներով, որ ձմռանը քաղցաց չմնա: Փչակի հատակը ծածկում է մամուռով, փետուրով ու չոր տերևներով, որ տաք լինի ու փափուկ: Սրա փչակը նույնիսկ

Ավելին...  

Էլել է, չի էլել՝ մի պառավ։ Այս պառավը մի որդի է ունենում մինուճար։ Տղան երբ որ մեծանում է՝ լսում է, որ աշխարհումս շատ երկյուղալի բաներ կան, որոնցից պետք է հեռու մնալ։ Ասում է.

― Ա՛խ, ինչպե՜ս կցանկանայի, որ մեկ տեսնեի, թե ի՛նչ բան է երկյուղը։

Պառավը շատ տեղ է տանում տղային, շատերի մոտ աշակերտության տալիս, որ մեկ արհեստ սովորի, բայց նա ոչ մեկի մոտ չի մնում և ասում է մորը.

― Ես ուզում եմ տեսնել, թե ի՛նչ բան է երկյուղը․ եթե այդպիսի արհեստավոր կա՝ ինձ տուր նրա մոտ, ես այնտեղ կկենամ։

― Որդի՛, երկյուղը ո՛չ արհեստ է, ո՛չ արհեստավոր,― ասում է մայրը,― այդ բանը ամեն մարդու սրտում էլ կա. եթե դու ոչ մի բանից չես վախենում, ուրեմն՝ քո

Ավելին...  

Մի պառավ մարդ ու կին են լինում: Այն օրին են հասնում, որ տանը մի կտոր հաց անգամ չեն ունենում: Մի օր ծերուկն ասում է.

-Այ պառավ, մի բոքոն թխիր, էլի:

-Ինչո՞վ թխեմ, որ ալյուր չունենք:

-Հրեն գնա ամանի տակը քերիր, մի բոքոնի ալյուր դուրս կգա:

Պառավը մարդուն լսում է, գնում ալրամանի տակ եղած ալյուրը քերում է, հավաքում, վառարանը վառում է, խմոր հունցում, մի կլորիկ բոքոնիկ թխում, դնում պատուհանի գոգին, որ սառչի: Բոքոնիկն այդպես մնում է, մնում, մեկ էլ պատուհանից գլորվում-ընկնում է դռան շեմին, այստեղից` բակ, բակից` փողոց և մի ճամփա բռնած` գլորվելով գնում: Գնում է, գնում,

Ավելին...  

Երկու մկնիկ են լինում, Գլորմլորն ու Շուռումուռը, և մի աքլոր` Ձայնեղ կոկորդը: Մկնիկները միայն մի բան գիտեն` երգել-պարել ու վազվզել, իսկ աքլորը ծեգը ծեգին վեր էր կենում, ամենքին արթնացնում և անմիջապես գործի կպչում:

Մի անգամ բակն ավլելիս Ձայնեղ կոկորդը ցորենի մի հատիկ է գտնում:

-Գլորմլո՜ր, Շուռումու՜ռ,- կանչում է աքլորը,- տեսեք ինչ եմ գտել:

Մկնիկները վազելով գալիս են.

-Երանի թե կալսած լիներ...

-Ուրեմն ո՞վ է կալսելու,- հարցնում է աքլորը:

-Ես` չէ,- հետ է քաշվում Գլորմլորը:

-Ես էլ չէ,- վրա է բերում Շուռումուռը:

-Ես կկալսեմ,- ասում է աքլորը և իսկույն գործի անցնում:

Իսկ մկնիկներն իրենց համար անհոգ խաղում են:

Աքլորը հասկը կալսում է և նորից մկնիկներին

Ավելին...